آناتومی ستون فقرات

ستون مهره ساختمانی است که از سر تا لگن امتداد دارد و تنه در اطراف آن شکل گرفته است. ساختمان مهره از استخوان ها، عضلات، و دیگر بافت ها تشکیل شده است.

ستون فقرات یا ستون مهره یا اسپاین Spine از بیش از سی استخوان کوچک تر به نام مهره Vertebrae تشکیل شده است که روی یکدیگر قرار گرفته اند. در اطراف مهره ها عضلات، لیگامان ها، اعصاب و دیسک بین مهره ای قرار گرفته اند. کل ستون مهره از بالا تا پایین چهار قسمت دارد که در هر کدام از آنها مهره ها نه در امتداد یک خط مستقیم، بلکه به شکل یک قوس هستند. پس ستون مهره از چهار قسمت قوسی شکل تشکیل شده است که عبارتند از :

  • قوس بالایی که در زیر سر قرار گرفته است، قوس گردنی یا سرویکال Cervical بوده و تحدب آن به سمت جلو است این قوس از 7 مهره تشکیل شده است. این مهره ها را از بالا به پایین و از یک تا هفت بصورت C1-C7 نامگذاری میکنند
  • قوس وسطی را قسمت سینه ای یا توراسیک Thoracic میگویند که تحدب به سمت عقب دارد و از 12 مهره تشکیل شده است. قفسه سینه یا قفسه صدری در اطراف این 12 مهره تشکیل شده است. مهره های سینه ای را از بالا به پایین و از یک تا دوازده بصورت T1-T12 نامگذاری میکنند.
  • قوس پایینی همان قسمت کمری یا لومبار Lumbar است که به سمت جلو تحدب دارد و از 5 مهره تشکیل شده است. این ناحیه وزن تنه را تحمل کرده و کمردرد بیشتر در این محل احساس میشود. مهره های کمری را از بالا به پایین و از یک تا پنج بصورت L1-L5 نامگذاری میکنند.
  • قسمت خاجی یا ساکروم Sacrum که از به هم چسبیدن چند مهره کوچک درست شده است. استخوان خاجی یا ساکروم 5 مهره به هم چسبیده است. این استخوان جزیی از حلقه لگن است پس ستون مهره از طریق مهره های خاجی یا ساکروم به لگن متصل میشود.

مهره های ستون فقرات نسبت به هم حرکت میکنند و این حرکت در محل دیسک بین مهره ای و مفاصل بین زوائد مهره ای ایجاد میشود. بدین ترتیب ستون مهره ای میتواند به سمت جلو و عقب و طرفین انحنا پیدا کند.

اجزای تشکیل دهنده‌ی ستون فقرات


اجزای مختلف تشکیل دهنده‌ی ستون فقرات به نحوی طراحی شده‌اند که از طناب نخاعی محافظت کنند، وزن بدن را پشتیبانی کنند و انجام حرکات مختلف بالاتنه را ممکن سازند.

مهره‌ها

مهره‌ها در ستون فقرات بیشترین وزن و فشار وارد شده به ستون فقرات را تحمل کند. قسمت تنه‌ی مهره‌ها به یک حلقه‌ی استخوانی متصل است که این حلقه نیز دارای زوائدی می‌باشد. یک برآمدگی استخوانی در دو طرف هر مهره وجود دارد که به آن پدیکل گفته می‌شود و این برآمدگی‌ها از حلقه‌ی استخوانی که طناب نخاعی را احاطه کرده است، حفاظت می‌کنند. در پشت هر یک از حلقه‌های مهره نیز یک تیغه‌ی استخوانی (laminae) وجود دارد. در دو طرف ستون فقرات عضلاتی به شکل عرضی وجود دارند که به ستون مهره‌ها متصل هستند. تیغه‌ی استخوانی یا لامینا دارای یک نوک تیز است که زائده‌ی خاری یا spinous process نام دارد. این زائده‌ی خاری به صورت برآمدگی‌های کوچکی در پشت گردن و کمر با دست احساس می‌شود.

دیسک‌های بین مهره‌ای

در بین هر دو مهره از ستون فقرات، یک دیسک قرار دارد که وظیفه‌ی آن جذب فشار  وارد شده به ستون فقرات می‌باشد. دیسک‌ها به شکلی هستند که می‌توانند فشار‌ها را به خوبی جذب کنند و همچنین به مهره‌ها اجازه دهند که روی یکدیگر و در جهات مختلف حرکت کنند. هر یک از دیسک‌های بین‌مهره‌ای دارای یک پوسته‌ی بسیار مستحکم بافتی می‌باشد که آنولوس فیبروس نام دارد و در درون این پوسته ماده‌ی نرمی به نام نوکلئوس پولپوس قرار گرفته است. لایه‌ی مستحکم بیرونی (آنولوس) از ماده‌ی نرم درونی (نوکلئوس) دیسک محافظت می‌کند و دارای بافت‌های محکمی است که به مهره‌های دو طرف دیسک متصل هستند. ماده‌ی نوکلئوس دارای آب فراوانی است و حالتی نرم دارد و به همین خاطر موجب می‌شود که دیسک‌ها نرم باشند و بتوانند فشار‌های وارد شده را جذب کنند.

مفاصل فاست

مفاصل فاست، قسمت قوس‌دار در دو طرف هر یک از مهره‌های مجاور را به هم متصل می‌کنند. بین هر دو مهره‌ی مجاور دو مفصل فاست قرار دارد که هر کدام در یک سمت (چپ و راست) از مهره قرار گرفته‌اند. مفاصل فاست هر مهره را به مهره‌ی بالایی و پایینی آن متصل می‌کنند و وظیفه‌ی آن‌ها این است که به مهره‌ها اجازه دهند که مستقل از یکدیگر، به طرفین چرخش داشته باشند.

فورامن‌های عصبی

فورامن عصبی (گذرگاه های عصبی) در واقع یک دریچه است که از طریق آن شاخه‌های عصبی که از طناب نخاعی نشأت می‌گیرند از داخل ستون فقرات بیرون می‌آیند و به قسمت‌های مختلف بدن می‌روند. بین هر دو مهره از ستون فقرات دو فورامن عصبی، در دو طرف وجود دارد. فورامن برای خروج شاخه‌های عصبی که سیگنال‌های عصبی را از طناب نخاعی به اندام‌ها منتقل می‌کنند،  یک

عروق ستون فقرات صدری


وریدی

تخلیه وریدی به موازات خونرسانی شریان‌ها انجام می‌شود. شبکه وریدی از سیاهرگ‌هایی که از کنار ستون فقرات از هر دو طرف داخلی و خارجی کانال مهره‌ای می‌گذرند تشکیل شده است. هر دو شبکه از طرفین پراکنده شده ولی در قسمت‌های خلفی و قدامی متراکم هستند. سیاهرگ تنه مهره‌ای در طول بدنه مهره قرار می‌گیرد، از فورامن سطح خلفی مهره شروع شده و به سمت شبکه وریدی بین مهره‌ای می‌رود که ممکن است سینوس بزرگ طولی را شکل دهد.

کانال مهره‌ای

کانال مهره‌ای لوله‌ای است که نخاع، مننژها، ریشه‌های عصب و عروق خونی تغذیه کننده نخاع، مهره، مفاصل و رباط‌ها از میان آن می‌گذرند. هر دو فضای واقعی و بالقوه بین نخاع، مننژها و دیواره کانال استئولیگامنتس قرار گرفته است. این کانال توسط ستون فقرات محصور شده و از همسایگی فورامن مهر ه ای که به صورت سری پشت سر هم قرار دارند تشکیل شده است. در حالی که لامینا و رباط فلاویوم قسمت خلفی کانال را تشکیل داده‌اند، بدنه مهره و دیسک‌ها دیواره قدامی را تشکیل می‌دهند (رباط طولی خلفی روی آن را پوشانده است). عصب‌های ستون فقرات و عروق از دو طرف فورامن بین مهره‌ای عبور می‌کنند.

مننژها و فضای مرتبط با آنها

مننژها سه لایه دارند: نرم‌شامه، سخت‌شامه و عنکبوتیه. این لایه‌ها از نخاع و ریشه‌های عصب محافظت می‌کنند. سخت‌شامه سطحی‌ترین لایه مننژ است که البته منعطف هم هست. نرم‌شامه که به آن لپتومننژ هم گفته می‌شود نرم و ضعیف است. نخاع، ریشه‌ها و انشعابات عصب به نرم‌شامه نزدیک هستند. سخت‌شامه و عنکبوتیه یک غلاف شل را تشکیل می‌دهند و به وسیله فضای اپیدورال در اطراف این ساختار از دیواره کانال جدا شده است.

نخاع

به غیر از مغز، نخاع یکی از دو جزء آناتومیک سیستم مرکزی عصب است. نخاع یک مرکز مهم واکنش و هدایت بین مغز و بدن است. همان طور که قبلاً توضیح داده شد، نخاع به صورت طبیعی به کونوس مدولاریس در کانال ستون فقرات کمری در حاشیه پایین مهره L2 ختم می‌شود.

لایه های پوشاننده نخاع و فضاهای بین آن


طناب نخاعی توسط همان سه غشایی احاطه شده است که در مغز وجود دارد و شامه یا مننژ نام دارد. اولین لایه نرم شامه(پیاماتر) نام دارد که کاملا به طناب نخاعی متصل است. دومین لایه عنکبوتیه (آرکنوئید) نام دارد و سومین لایه که سخت است سخت شامه(دورا ماتر) نام دارد. در بین این سه لایه مخاطی فضای وجود دارد که در روش های تشخیصی و درمانی از این فضا استفاده می شود. فضای بین لایه اول و دوم یک فضای وسیع بزرگ است به نام سوبراکنوئید است. این فضا حاوی ماده ای به نام مایع مغزی نخاعی وجود دارد ( CSF) . پزشکان برای انجام نمونه برداری از مایع مغزی نخاعی یا تزریق ماده ی مخصوص عکسبرداری از نخاع به این محل دسترسی پیدا می کنند.

فضای بین لایه دوم و سوم نیز اپیدورال نام دارد. پزشکان برای تزریق ماده بی حس کننده و یا استروئید در ستون فقرات به این ناحیه دسترسی پیدا می کنند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *